"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/3014 Esas, 2022/86 Karar
KARAR : Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : Karlıova Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/172 Esas, 2022/225 Karar
Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekilince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Bingöl ili, ... ilçesi, ... köyü 159 ada 2 ve 6 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazların davacı idare adına tescilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı idare tarafından tespit edilen değerin taşınmazların gerçek değerini yansıtmadığını, bu nedenle pazarlık için yapılan davete katılmadıklarını, kalan kısmın da kullanılamaz durumda olduğunu, üretim masraflarının Türkiye ortalaması dikkate alındığında emsal içtihatlar gereği brüt gelirin 1/3'ü oranında, kapitalizasyon faizinin % 4 olması gerektiğini, artık parsel olması durumunda taşınmazın tamamının kamulaştırılması gerektiğini ileri sürmüştür.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, ilk karara karşı davalı tarafın istinafı bulunmaması nedeniyle davacı idarenin usuli kazanılmış hakkı gözetilerek Bingöl ili, ... ilçesi, ... köyü 159 ada 2 parsel sayılı taşınmazın tamamının, 159 ada 6 parsel sayılı taşınmazın Karayolları tarafından kamulaştırılacak kısmın krokisinde (B) harfi ile gösterilen 277,04 m²lik kısmının kamulaştırma bedelinin 110.857,37 TL olduğunun tespitine ile davacı Hazine adına tesciline ve taşınmazın baraj gölü sahası içerisinde kalması sebebiyle 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 16 ncı maddesinin (c) bendi uyarınca tapudan terkinine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı idare istinaf dilekçesinde özetle; fen bilirkişi raporunda 159 ada 2 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan kısımda işgal olmadığı belirtiltildiği halde bilirkişi kurulu raporunda kalan kısmın bedelinin hesaplandığını, mahkemece tescil kararı yerine terkin kararı verildiğini, objektif değer artışının fazla olduğunu ileri sürmüştür.
2. Davalılar ... vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; objektif değer artışının düşük uygulandığını, üretim masrafının fazla alındığını, taşınmaz bedelinin düşük belirlendiğini ileri sürmüşlerdir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sulu arazi niteliğindeki taşınmaza olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net gelir metodu uygulanarak değer biçilmesinin doğru olduğu, yörede mutat olarak ekilen ürünlerin münavebesi ile taşınmazın niteliğine uygun oranda kapitalizasyon faizi uygulanmasında ve objektif değer artırıcı unsur ilave edilerek sonuç m² birim fiyatının belirlenmesinde, taşınmaz üzerinde bulunan ağaçlara yaş, cins ve verim durumuna göre maktuen, yapılara ise resmi birim fiyatlarına göre değer biçilmesinde, 159 ada 2 parselde kamulaştırmadan arta kalan kısımda kazı ve dolgu işlemleri yapılması nedeniyle eski hale getirme bedelinin hesaplandığı, mahkemece eski hale getirme bedelinin zemin bedelinden fazla olması ve ilk kararı istinaf eden davacı idarenin usûli kazanılmış hakkı gözetilerek kaldırma öncesi tespit edilen bedel ile kalan kısmın bedeline hükmedilmesinde bir isabetsizlik görülmediği; buna karşın 159 ada 2 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan ve kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle bedeline hükmedilen 2.053,32 m² alanın tapusunun iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmesi gerekirken, yol olarak terkinine karar verilmesi, hükmün eki sayılmasına karar verilen raporun hangisi olduğunun açıkça belirtilmemiş olması doğru görülmeyerek 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin ikinci alt bendi gereğince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Kanun’un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.
3. Değerlendirme
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Arazi niteliğindeki Bingöl ili, Yedisu ilçesi, Yeşilgöl köyü 159 ada 2 ve 6 parsel sayılı taşınmazlara 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değerinin tespit edilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.
3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 12055/17 numaralı başvuru sonucu verilen 23.10.2018 tarihli kararı ile 01.06.2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 2016/9364 başvuru numaralı kararı da göz önüne alınarak davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi yerindedir.
4.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,19.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.