"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2007/197 E., 2011/605 K.
Taraflar arasında birleştirilerek görülen Fethiye 2. Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 15.04.2011 tarihli ve 2007/197 Esas, 2011/605 Karar sayılı hükmün onanmasına ilişkin olan Dairenin 11.11.2013 tarihli ve 2013/10097 Esas, 2013/15526 Karar sayılı kararının düzeltilmesi süresinde asıl davada davalı ... ve birleştirilen davada davalı ... vekili tarafından istenilmiş olmakla, dosya incelendi gereği görüşülüp düşünüldü:
I. DAVA
Asıl davada davacı Şirket vekili; davacı Şirket tarafından 1994 yılında Muğla ili, Fethiye ilçesi, Söğütlüdere köyü, Çukurca mevkiinde alabalık üretim tesisi kurulduğunu, tesisin kaynak suyu ihtiyacının 653 lt/sn olup ihtiyaç duyulan bu suyun 400 lt/sn'lik kısmı için Fethiye Mal Müdürlüğünden 05.05.1993 başlangıç tarihli ve 15 yıl süreli kira sözleşmesiyle Çukurcagözü su kaynağının kiralandığını, aradan geçen zaman içerisinde su miktarının azalması üzerine yeniden yapılan ölçümde kiraladığı Çukurcagözü su kaynağı debisinin 300 lt/sn'ye düştüğünün tespit edildiğini, bunun üzerine tesisin tam kapasiteyle çalışması için ihtiyaç duyulan 650 lt/sn suyun eksik kalan kısmını Göçengözü kaynağından kiralamak için İl Özel İdaresine başvurduğunu, Muğla İl Özel İdaresi ve davacı Şirket arasında imzalanan 14.07.2006 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli kira sözleşmesiyle Göçengözü kaynağından 250 lt/sn su kiralandığını, 2004 yılında yapılan kadastro çalışmaları sırasında Göçengözü su kaynağının yeryüzüne çıktığı taşınmazın 200 ada 3 parsel sayılı taşınmaz numarasıyla asıl davada davalı ... adına tespit ve tescil edildiğini, davalı ...'nin davacı Şirketin kiralağı suya müdahalede bulunarak 3. kişilere kullandırmak amacıyla logar ve su kanalı inşaatına başladığını, oysa yer altı kaynak suları kamuya ait genel su olup kimsenin malik olamayacağını, İdare ile davacı Şirket arasında imzalanan sözleşme ile Göçengözü su kaynağını kullanma hakkının davacıda olduğunu, davalı ...'nin haksız müdahalesi sonucunda alabalık tesisinin tam kapasite çalışamadığını ileri sürerek davalının suya el atmasının önlenmesini istemiştir.
Birleştirilen davada davacı Şirket vekili; asıl davada açıklandığı üzere Muğla İl Özel İdaresi ve davacı Şirket arasında imzalanan 14.07.2006 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli kira sözleşmesiyle Göçengözü su kaynağının tamamı davacı Şirkete kiralandığı halde Muğla Valiliği İl Encümenin kararıyla Göçengözü su kaynağının mükerrer olarak davalı ...'a kiralandığını, davalının kira sözleşmesinin sonraki tarihli ve mükerrer olması nedeniyle geçersiz olduğunu, davalının Göçengözü su kaynağına haksız müdahalede bulunarak davacı Şirketin suyu kullanmasını engellediğini ileri sürerek davalının suya el atmasının önlenmesini istemiştir.
Asli müdahil Hazine vekili, davalı ... adına kayıtlı 200 ada 3 parsel sayılı taşınmaz içerisindeki bulunan davaya konu Göçengözü kaynak suyunun genel su niteliğinde olduğunu ileri sürerek kaynak suyunun bulunduğu kısmın tapu kaydının iptali ile Hazine adına tescilini, olmadığı takdirde bu kısmın tescil harici bırakılmasını istemiştir.
II. CEVAP
Asıl davada davalı ... ve birleştirilen davada davalı ...; iddiaların haksız olduğunu, Göçengözü su kaynağının davalı ... tarafından kiralandığını, davacının dayandığı 14.07.2006 tarihli kira sözleşmesinin Muğla İl Özel İdaresi tarafından iptal edildiğini belirterek davanın reddini savunmuşlardır.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 15.04.2011 tarihli ve 2007/197 Esas, 2011/605 Karar sayılı kararı ile; bilirkişi raporu ile davacı Şirkete ait Önder Alabalık tesisinin kullandığı mevcut su miktarı ile davalı ...'a ait Çobanlar Alabalık tesisine gelen su miktarı karşılaştırıldığında Çobanlar Alabalık tesisinin çok daha fazla su kullandığının tespit edildiği, diğer yandan İdare Mahkemesince davalıların Göçengözü kaynağından su kiralama sözleşmelerinin iptal edildiği, davalıların Göçengözü kaynağından su kullanma haklarının bulunmadığı halde fiilen haksız müdahalede bulundukları, asli müdahil Hazine yönünden ise tescil koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle asıl ve birleştirilen davanın kabulü ile davalıların Göçengözü su kaynağına haksız el atmalarının önlenmesine, asli müdahil Hazinenin tapu iptal-tescil talebinin reddine karar verilmiştir.
IV. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen davada davalılar vekili ve asli müdahil Hazine vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Onama Kararı
Dairenin 11.11.2013 tarihli ve 2013/10097 Esas, 2013/15526 Karar sayılı kararı ile hükmün onanmasına karar verilmiştir.
C. Karar Düzeltme Talebi
Dairenin yukarıda belirtilen onama kararına karşı asıl ve birleştirilen davada davalılar vekili süresi içerisinde karar düzeltme talebinde bulunmuşlardır.
D. Karar Düzeltme Nedenleri
Asıl ve birleştirilen davada davalılar vekili karar düzeltme dilekçelerinde özetle; davacının dayandığı 14.07.2006 tarihli kira sözleşmesine dayanak 07.05.2006 tarihli tutanağın sahte olduğunu, Muğla İl Özel İdaresince 21.08.2009 tarihi itibarıyla davacının kira sözleşmesinin feshine karar verildiğini, davacının kira sözleşmesi iptal edildiği halde Mahkemece bu hususun gözetilmediğini, dolayısıyla davacının dayandığı kira sözleşmesi iptal edildiğinden su kaynağına ilişkin bir hakkının kalmadığını, davanın reddedilmesi gerektiğini belirterek Daire kararının düzeltilmesini talep etmişlerdir.
E. Gerekçe
Asıl ve birleştirilen dava, suya el atmanın önlenmesi; asli müdahil Hazinenin davası ise tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.
Dosya içeriğinden ve geri çevirme kararı ile getirtilen belgelerden; 1994 yılında alabalık üretim tesisi kuran davacı Şirketin tesisin su ihtiyacını karşılamak amacıyla Mal Müdürlüğü ile imzalanan 05.05.1993 başlangıç tarihli ve 15 yıl süreli kira sözleşmesi ile Çukurcagözü kaynağından 400 lt/sn su kiraladığı, anılan sözleşmenin 05.05.2008 tarihinde sona erdiği, daha sonra Muğla İl Özel İdaresi ve davacı Şirket arasında 14.07.2006 başlangıç tarihli ve 5 yıl süreli 250 lt/sn'lik kapasite ile Göçengözü kaynağından su kiralama sözleşmesi imzalandığı, İl Özel İdaresinin noter kanalıyla davacı Şirkete gönderdiği 21.08.2009 tarihli ihtarnamede 14.07.2006 tarihli sözleşmede su kaynağı adının sehven Göçengözü olarak yazıldığı, davacı Şirketin Göçengözü kaynağından su teminine ilişkin herhangi bir sözleşmesinin bulunmadığı, Göçengözü ve Çukurcagözü kaynaklarının ayrı kaynaklar olduğu, 14.07.2006 tarihli sözleşmedeki bu yanlışlığın düzeltilmesinin ihtar edildiği, davacı Şirketin ihtarnamenin gereğini ifa etmeyeceğini bildirmesi üzerine İl Özel İdaresinin 12.10.2009 tarih ve 7576 sayılı kararıyla 14.07.2006 tarihli kiralama sözleşmesinin 28.09.2009 tarihi itibarıyla feshedildiğinin bildirildiği, davacı tarafından sözleşmenin feshine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada Muğla 1. İdare Mahkemesinin 27.05.2010 tarihli ve 2009/3428 Esas, 2010/1396 Karar sayılı kararıyla uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğundan bahisle görev yönünden davanın reddine karar verildiği, davacının temyizi üzerine Danıştay 13. Hukuk Dairesince kararın 28.03.2011 tarihinde onandığı, karar düzeltme talebinde bulunulmadığından kararın 15.06.2011 tarihinde kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, Göçengözü ve Çukurcagözü kaynağından 300 lt/sn, Gayrancı deresinden 300 lt/sn olmak üzere toplam 600 lt/sn suyun davalı ...'a kiraya verilmesine ilişkin 22.02.2007 tarih ve 218 sayılı Muğla İl Encümeni kararı esas alınarak davalı ... ile imzalanan 07.03.2007 tarihli ve 10 yıl süreli kiralama sözleşmesinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan davada, Muğla 1. İdare Mahkemesinin 27.02.2009 tarihli ve 2007/749 Esas, 2009/360 Karar sayılı kararıyla işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulü ile işlemlerin iptaline karar verildiği, kararın davalı tarafından temyizi üzerine Danıştay 13. Dairesince hükmün 20.09.2011 tarihinde onandığı, davalının karar düzeltme isteği üzerine Danıştay 13. Hukuk Dairesinin 20.06.2013 tarihli kararıyla karar düzeltme isteği kabul edilerek eksik araştırma ve inceleme nedeniyle kararın bozulduğu, bozma sonrası Muğla 1. İdare Mahkemesinin 17.09.2015 tarihli ve 2013/1064 Esas, 2015/926 Karar sayılı kararıyla, Göçengözü su kaynağının davalı ...'a kiralanmasında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle işlemlerin iptaline karar verildiği, davalının temyizi üzerine Danıştay 13. Dairesinin 20.02.2019 tarihli kararıyla, davacı Şirketin dayandığı 14.07.2006 tarihli kira sözleşmesinin feshedildiği, sözleşmenin feshinin iptali için İdare Mahkemesinde açılan davanın görev yönünden reddedilerek kesinleştiği, bu nedenle davacı tarafından adli yargıda sözleşmesinin feshine dair dava açıp açmadığının, sözleşmenin geçerli olup olmadığının belirlenmesi gerektiğinden bahisle kararın bozulduğu, bozma sonrası Muğla 1. İdare Mahkemesinin 31.12.2019 tarih ve 2019/701 Esas, 2019/1327 Karar sayılı kararıyla, taşınmaz malların 3 yılı aşan kiralamalarında İl Genel Meclisinin yetkili ve görevli olduğu halde davalı ...'a 10 yıl süreyle su kaynağının kiralanması işleminin İl Encümeni kararı ile yapıldığı gerekçesiyle hukuka aykırı bulunan işlemin iptaline karar verildiği, kararın Danıştay 13. Hukuk Dairesinin 24.05.2023 tarihli kararıyla onandığı, karar düzeltme isteğinin de 17.10.2023 tarihinde reddine karar verilerek dosyanın kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Somut olayda, Mahkemece, 14.07.2006 tarihli kira sözleşmesi gereğince davacı Şirketin dava konusu Göçengözü su kaynağında kullanım hakkı olduğu kabul edilerek el atmanın önlenmesi isteğinin kabulüne karar verilmişse de yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere davacının dayandığı 14.07.2006 tarihli sözleşmenin Muğla İl Özel İdaresinin 12.10.2009 tarihli kararıyla feshedildiği, davacı tarafça sözleşmenin feshinin iptaline ilişkin İdare Mahkemesinde açılan davanın adli yargının görevli olduğundan bahisle reddine karar verildiği ve kararın Danıştayca onanarak kesinleştiği anlaşılmakla, davacının eldeki davada hakkı olup olmadığının tespit edilebilmesi için 14.07.2006 tarihli sözleşmenin geçerli ve ayakta olup olmadığının belirlenmesi gerektiğinde kuşku yoktur. Ne var ki, Mahkemece bu hususta herhangi bir araştırma ve inceleme yapılmadan karar verilmiştir.
Hal böyle olunca; öncelikle davacının adli yargı merciinde 14.07.2006 tarihli sözleşmenin feshine ilişkin dava açıp açmadığı araştırılarak İdare ve davacı Şirket arasında geçerli ve yürürlükte olan bir sözleşmenin var olup olmadığının kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespit edilmesi ile davacının dava konusu su kaynağına ilişkin kullanım hakkı olup olmadığının değerlendirilmesi ve hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması isabetsizdir.
V. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Asıl davada davalı ... ve birleştirilen davada davalı ... vekilinin karar düzeltme isteğinin 6100 sayılı HMK'nın geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 440. maddesi uyarınca değinilen yönden kabulüne, Dairenin 11.11.2013 tarihli ve 2013/10097 Esas, 2013/15526 Karar sayılı onama kararının ortadan kaldırılmasına, Mahkemenin 15.04.2011 tarihli ve 2007/197 Esas, 2011/605 Karar sayılı kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan harcın istek halinde davalılara iadesine,Dosyanın Fethiye 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine, 20.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.